تومورهای استخوانی

تومور استخوان

تومور، یک توده بافتی است که در اثر رشد نا به هنجار و غیر قابل کنترل دسته‌ای از سلول‌ها به وجود می‌آید. وقتی این توده بافتی در استخوان باشد، به آن تومور استخوان می‌گویند. در اثر رشد تومور، استخوان با بافتی جایگزین می‌شود که باعث تضعیف استخوان می‌گردد و موجبات شکسته شدن استخوان را فراهم می‌کند. رشد نا به هنجار استخوان می‌تواند خوش خیم یا بدخیم باشد.

  • تومور استخوانی خوش خیم
    اکثر تومورهای استخوانی غیرسرطانی هستند. به این تومورها، خوش خیم (Benign Tumor) می‌گویند. تومورهای خوش خیم معمولاً کشنده نیستند. سلول‌های تومورهای خوش خیم خاصیت تهاجمی نداشته و در جای خود ثابت می‌مانند. شایع‌ترین تومورهای خوش خیم استخوانی عبارتند از:
    • کیست استخوانی (Non-ossifying): کیست استخوانی معمولاً در ساق پا و اغلب در کودکان و نوجوانان رخ می‌دهد.
    • استئوکندروم (Osteochondroma): معمول‌ترین نوع تومور استخوانی خوش خیم است که در افراد زیر 20 سال رخ می‌دهد.
    • تومور ژانت سل (Giant Cell Tumor): از جمله تومورهای خوش خیم است که بیشتر در اطراف زانو ایجاد می‌شود.
    • انکندروم (Enchondroma): این نوع تومور در دست و پا ایجاد می‌شود و معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارد.
    • دیسپلازی فیبرو (Fibrous Dysplasia): دیسپلازی فیبرو، جهش ژنی است که استخوان‌های اندام بدن را آسیب پذیر می‌کند.
  • تومور استخوانی بدخیم
    تومورهای بدخیم (Malignant Tumors) به دسته‌ای از تومورها گفته می‌شود که سلول‌های سرطانی را از طریق خون و یا سیستم لنفاوی، در سرتاسر بدن پخش می‌کنند. این نوع تومورها به علت داشتن خاصیت تهاجمی، سرطانی و معمولاً کشنده هستند. شایع‌ترین تومورهای بدخیم استخوانی عبارتند از:
    • میلوم مولتیپل (Multiple Myeloma): شایع‌ترین نوع تومور بدخیم استخوانی است. منشأ آن سلول‌های مغز استخوان هستند. این تومور سالانه از هر صد هزار نفر 7-5 نفر را مبتلا می‌کند و شیوع آن بیشتر در سنین 70-50 سالگی است.
    • استئوسارکوم (Osteosarcoma): از نظر شیوع، استئوسارکوم بعد از میلوم مولتیپل شایع‌ترین است. این تومور سالانه از هر یک میلیون انسان 3-2 نفر را بیمار می‌کند. بیشتر در نوجوانان دیده شده و محل ابتلاء بیشتر در استخوان‌های اطراف مفصل زانو است.
    • سارکوم یوینگ (Ewing’s Sarcoma): سارکوم یوینگ بیشتر در سنین 20-5 سالگی ایجاد می‌شود.
    • کندروسارکوم (Chondrosarcoma): کندروسارکوم بیشتر در سنین 70-40 سالگی و در استخوان‌های اطراف لگن و مفصل شانه مشاهده می‌شود.

درمان تومورهای بدخیم

در درمان تومورهای بدخیم، از سه روش استفاده می‌شود:

  • رادیوتراپی (Radiation Therapy)
    تاباندن اشعه گاما به بافت سرطانی یکی از روش‌های مؤثر برای از بین بردن سلول‌های سرطانی است. تابش این اشعه در بدن ایجاد مولکول‌هایی به نام رادیکال‌های آزاد می‌کند که این مولکول‌ها موجب آسیب DNA سلول‌های سرطانی و در نتیجه از بین رفتن آن‌ها می‌شوند. البته این اتفاق می‌تواند برای سلول‌های سالم هم بیفتد ولی چون در سلول‌های سرطانی به علت سرعت زیاد تکثیر، ساخت DNA بیشتر از سلول‌های سالم است، تأثیر اشعه روی سلول‌های سرطانی بیشتر خواهد بود. رادیوتراپی نمی‌تواند سلول‌های سرطانی را کاملاً نابود کند بلکه فقط تعداد آن‌ها را کاهش می‌دهد. با این حال همین کمک کافی است تا بتواند درد استخوانی بیمار را کمتر کند. درد بیمار معمولاً 2-1 هفته بعد از انجام رادیوتراپی کاهش می‌یابد ولی حداکثر کاهش درد بعد از چند ماه است. رادیوتراپی ممکن است همراه با عمل جراحی به کار رود. تابش اشعه گاما معمولاً توسط دستگاه‌هایی انجام می‌شود که منبع آن‌ها در نزدیکی بدن بیمار قرار گرفته و پزشک متخصص رادیوتراپی می‌تواند دوز مناسبی از اشعه را به نواحی از استخوان‌های بدن که حاوی سلول‌های سرطانی هستند، بتاباند. در موارد انتشار گسترده سلول‌های سرطانی، روش دیگر تزریق مواد رادیواکتیو به بدن است. در این روش، موادی که حاوی مولکول‌های رادیواکتیو خاصی هستند به بدن بیمار تزریق می‌شوند. این مواد بیشتر جذب استخوان‌ها شده و بنابراین تابش اشعه گاما، بیشتر در نواحی استخوانی صورت می‌گیرد.
  • شیمی درمانی (Chemotherapy)
    یک روش مهم در درمان دارویی تومورهای بدخیم، شیمی درمانی است که یک نوع درمان سیستمیک محسوب می‌شود. در این روش، داروها وارد جریان خون شده و جهت از بین بردن سلول‌های سرطانی در سرتاسر بدن پخش می‌شوند. این شیوه، جهت درمان تومورهای نوع سارکوم یوینگ، استئوسارکوم و کندروسارکوما استفاده می‌شود و به منظور درمان تومورهایی به کار می‌رود که از طریق جریان خون در ریه‌ها و دیگر اندام‌های بدن گسترش یافته‌اند. سایر تومورهای سرطانی نسبت به شیمی درمانی حساس نیستند و این روش جهت درمان تأثیر گذار نخواهد بود. در اکثر اوقات تومور بدخیم استخوانی نیاز به عمل جراحی دارد و از رادیوتراپی و شیمی درمانی برای کمک به جراحی و کوچک کردن تومور قبل از انجام عمل و یا برای از بین بردن باقیمانده سلول‌هایی که ممکن است بعد از جراحی در بدن مانده باشند، استفاده می‌شود. در این روش، داروهایی برای بیمار تجویز می‌گردد که موجب اختلال در تکثیر سلولی می‌شوند و چون تکثیر سلولی در سلول‌های سرطانی بیش از سلول‌های طبیعی بدن است، این داروها بیشتر روی سلول‌های سرطانی تأثیر مخرب دارند تا روی سلول‌های سالم. داروهایی که به طور عمده در شیمی درمانی استفاده می‌شوند عبارتند از آدریا میسین، سیسپلاتین، کربوپلاتین، اتوپسید، ایفسفامید، سیکلوفسفامید، متوترکسات و وینکریستین. گاهی اوقات از هورمون‌ها برای درمان بعضی از تومورها استفاده می‌کنند. به طور مثال هورمون‌های ضد استروژن می‌توانند رشد سلول‌های سرطانی را کم کنند. این داروها می‌توانند فعالیت سلول‌هایی به نام استئوکلاست‌ها که مسئول جذب کلسیم از سلول‌های سالم هستند را کاهش دهند.
  • جراحی (Surgery)
    جراحی یکی از مهم‌ترین روش‌های درمان سرطان استخوان است. از این روش در درمان تومورهای بدخیم استخوان استفاده می‌شود. این تومورها می‌توانند به تدریج استخوان را ضعیف کنند تا آنجا که استخوان بر اثر ضربه خفیفی می‌شکند. شکسته شدن استخوان در محل تومور یک فاجعه است. این شکستگی‌ها یا اصلاً جوش نمی‌خورند و یا به سختی جوش می‌خورند. پس تمام سعی پزشک معالج این است که چنانچه تومور آن قدر رشد کرده که شکستگی قریب الوقوع است، مانع از آن شود. این کار با انجام عمل جراحی و تقویت استخوان با کارگذاری ابزارهای فلزی در استخوان انجام می‌گیرد. این نوع عمل جراحی بسیار پیچیده است و نیاز به تخصص و تبحر بالایی دارد. در جراحی تومورهای بدخیم، از پیوند استخوان و یا پروتز جهت جایگزین کردن استخوان از دست رفته، استفاده می‌شود. پروتز مورد استفاده از فلز ساخته شده است و ساختار بسیار پیچیده‌ای دارد. نوع عمل جراحی که برای بیمار انجام می‌شود بسته به محل درگیری استخوان متفاوت است. اگر انتهای استخوان بازو یا ران درگیر شود، درمان به صورت تعویض مفصل است. در این روش کل استخوان درگیر خارج شده و آن را با مشابه فلزی جایگزین می‌کنند. وقتی درگیری در قسمت وسط استخوان ران یا بازو باشد، یک میله بلند فلزی (Nail) را داخل کانال مرکزی استخوان قرار می‌دهند تا استخوان نشکند. به ندرت در درگیری قسمت وسط استخوان از پیچ و پلاک استفاده می‌شود. گاهی در حین جراحی، پزشک ارتوپد تومور را خارج کرده و محل خالی شده را با سیمان استخوانی پُر می‌کند. اگر تومور در لگن باشد، تومور به طور کامل برداشته می‌شود و در صورت نیاز، از عمل پیوند استخوان استفاده می‌گردد. اگر تومور در استخوان فک پایین باشد، کل فک پایین برداشته می‌شود و با استفاده از عمل پیوند استخوان، با دیگر استخوان‌های بدن جایگزین می‌شود. اگر تومور در ستون فقرات و یا جمجمه قرار گرفته باشد، به راحتی تومور برداشته نمی‌شود و بایستی از روش‌های کورتاژ، سرمادرمانی و سیمان استخوانی استفاده کرد.

bone کورتاژ (Curettage): در روش کورتاژ، پزشک معالج بدون برداشتن هیچ بخشی از استخوان، حفره‌ای ایجاد کرده و تومور را از استخوان جدا می‌کند. زمانی که تومور برداشته شد، پزشک جهت اطمینان از تخلیه کامل تومور، با استفاده از روش‌های سرما درمانی و سیمان استخوان، باقیمانده تومور را تخلیه می‌کند. سرما درمانی (Cryosurgery): در روش سرما درمانی پس از برداشتن تومور، داخل حفره ایجاد شده نیتروژن مایع تزریق می‌شود. این مایع سرد تمام سلول‌های تومور را با فریز کردن آن‌ها از بین می‌برد. بعد از سرما درمانی، حفره ایجاد شده توسط عمل پیوند استخوان یا سیمان استخوان پُر خواهد شد. سیمان استخوان (Bone Cement): در این روش سیمان را به شکل مایع، داخل حفره ایجاد شده تزریق می‌کنند. این سیمان علاوه بر پُر کردن حفره، با تولید گرما باقیمانده سلول‌های تومور را از بین می‌برد. می‌توان این روش را بدون استفاده از روش سرما درمانی جهت درمان تومورهای استخوانی بدخیم به کار برد.

مراقبت‌های قبل از جراحی

  1. انجام تست‌های تجویز شده توسط پزشک قبل از عمل
  2. خودداری از مصرف آسپرین و داروهای التهاب زای غیر استروئیدی، یک هفته قبل از عمل
  3. تماس با بیمارستان و اطمینان از زمان دقیق عمل جراحی
  4. خودداری از خوردن و آشامیدن هر چیزی پس از نیمه شب قبل از عمل جراحی
  5. مشاوره با پزشک متخصص در زمینه توانبخشی بعد از عمل
  6. هماهنگی با یک نفر جهت انتقال از بیمارستان به خانه بعد از عمل
  7. حمایت عاطفی از بیمار

مراقبت‌های روز جراحی

  1. عدم مصرف هر گونه دارو
  2. عدم استفاده از هر گونه جواهرآلات، سنجاق سر و آرایش
  3. قرار دادن پول و اشیاء قیمتی در منزل
  4. پوشیدن لباس راحت و گشاد

مراقبت‌های بعد از جراحی

  1. بیمار ممکن است تا مدتی حالت گیجی داشته باشد. این حالت به تدریج بهبود می‌یابد.
  2. خودداری از خوردن و یا آشامیدن تا چند ساعت بعد از عمل جراحی.
  3. انجام آزمایشات و MRI جهت اطمینان از تخلیه کامل تومور.

منابع